- IFES Graduates

Praat jij over wat je drijft tijdens een sollicitatie gesprek? Waarschijnlijk wel. Maar durf je daar ook te laten zien hoe dat geinspireerd is door je geloof? Mijn ervaring is dat dit tot mooie gesprekken kan leiden, waar je echt iets kan laten zien van waar je voor staat. Wellicht nog belangrijker: het biedt je de kans om later ook vanuit een visie en missie in je baan te staan. Het is een stuk lastiger om dat later nog in te brengen. Ongetwijfeld zal dat er in sommige gevallen toe leiden dat je niet wordt aangenomen voor de baan. Maar zijn we bereid deze consequenties te dragen? En zijn we er slechter als we niet worden aangenomen bij een bedrijf wat niet open staat voor onze visie en idealen?

IFES Graduates wil YP’s stimuleren hun geloof op hun werkplek te verdiepen. In dit artikel vind je meer tips. Laat ons weten je er van vindt!

 14 Broeders en zusters, wat heeft het voor zin als iemand zegt te geloven, maar hij handelt er niet naar? Zou dat geloof hem soms kunnen redden?

Jak. 2:12-14

 

Het verschil maken, kan dat?

Over de (on)mogelijkheden van een christen in het bedrijfsleven

Drie jaar geleden begon ik aan een loopbaan in het bedrijfsleven. In de twee jaar daaraan voorafgaand had ik uitgebreid nagedacht en gebeden en was tot de conclusie gekomen dat het bedrijfsleven mijn plek voor nu was. In dit artikel wil ik terugkijken op de visie die ik destijds had gevormd en ingaan op de vraag wat in de praktijk stand bleek te houden. Daarnaast wil in onderstrepen dat het ook als young professional mogelijk is om het verschil te maken en vanuit je baan mee te bouwen aan het Koninkrijk van God. In het tweede deel van artikel deel ik een aantal praktijklessen als het gaat om nemen van leiderschap in de praktijk.

De ontwikkeling van mijn visie op het bedrijfsleven

In de tweede helft van mijn studententijd werd ik sterk bepaald bij de vraag wat God voor werkveld of carrière voor mij in gedachten had. Onder andere op conferenties van IFES, op Bijbelkring en in boeken die ik las werd veel gesproken over de vraag wat Gods roeping voor jou is. Ik vroeg me af of dit in het bedrijfsleven was. Om me heen zag ik een aantal vrienden die stopten met hun bedrijfskunde opleiding of er een andere opleiding naast gingen doen zoals bestuurskunde of gezondheidswetenschappen. Die studies bereiden voor op een rol in het publieke domein, wat in eerste instantie makkelijker te koppelen lijkt aan lovenswaardige doelen en minder lijkt te draaien om eigenbelang en geld. Anderen kozen ervoor om hun opgedane managementvaardigheden in te zetten voor NGO’s of kerkelijke organisaties.

Dit leidde er toe dat ik me sterk ben gaan verdiepen in wat er geschreven is over een christelijke visie op het bedrijfsleven en hoe dit in het licht van de Bijbel te zien is. In eerste instantie was dit nog niet zo eenvoudig, want er was niet één boek wat hier een totaalvisie over schetste. Uiteindelijk kwam ik na een stapel boeken en artikelen te hebben gelezen wel tot een aantal conclusies. Om het toen voor mezelf concreet te maken en om de kennis ook beschikbaar te stellen voor anderen heb ik die destijds uitgeschreven in twee artikelen en samen met boeken en andere informatie waar ik veel aan had gehad op een website geplaatst.

 

Wat zegt de Bijbel over het bedrijfsleven?

Het feit dat dit allemaal op papier staat biedt me nu ook de kans om eens terug te kijken hoe ik toen, zonder ervaring in de praktijk, aankeek tegen het bedrijfsleven en welke rol je daar als christen kan vervullen. Eerste belangrijke vraag voor mij destijds was of je als christen überhaupt een roeping kon hebben in het bedrijfsleven. Als je het bedrijfsleven in zijn geheel beschouwt dan heeft het onder andere uitbuiting, kinderarbeid, milieuvervuiling en uitputting van de aarde tot gevolg, wat Bijbels ethisch niet acceptabele dingen zijn. Daarnaast wordt in de Bijbel sterk gewaarschuwd tegen de verderfelijke effecten die van geldzucht en egoïsme uit kunnen gaan. En juist die dingen lijken een belangrijke rol te spelen in het bedrijfsleven. Tegelijkertijd kun je Bijbels onderbouwen dat het bedrijfsleven, in zin van een systeem om effectief te voorzien in de materiële en sociale noden van de mens, zeker tot Gods

scheppingsorde behoort en dat Hij de mens onder andere heeft geschapen om als rentmeesters in Zijn schepping te werken. Daarnaast was het belangrijk voor mij om in te zien dat God niet alleen oog heeft voor de geestelijke behoeften van mensen. Maar dat, zoals Jezus ons ook heeft voorgeleefd in Zijn tijd op aarde, Hij wil voorzien in zowel onze fysieke als geestelijke behoeften.

Uiteindelijk was mijn antwoord op de vraag dat in het licht van het evangelie er zeker een rol is voor christenen in het bedrijfsleven. Vanuit een holistisch perspectief vervult het bedrijfsleven een belangrijke rol in Gods plan voor de schepping. Aan de andere kant moeten we ons terdege beseffen dat we in een omgeving terechtkomen die deels wordt geregeerd op basis van waarden die we niet delen. En dat in de huidige situatie het bedrijfsleven uitkomsten heeft (zoals milieuschade en sociaal onrecht) die wij niet kunnen accepteren als gegeven of status quo. Ik was destijds positief gestemd over het feit dat dit juist ook kansen biedt om vanuit het bedrijfsleven bij te dragen aan het rechtvaardiger maken van de wereld. Juist ook omdat je ziet dat er tegelijkertijd ook bewegingen zijn die strijden voor meer duurzaamheid en het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid door het bedrijfsleven.

Hoe leid je Bijbels een bedrijf?

Daarnaast had ik me inmiddels ook een beeld gevormd van mijn visie op het leiden van bedrijven vanuit Bijbelse principes. Hier zag ik drie lagen in van verantwoordelijkheid. De basis is eerlijkheid en transparantie naar alle betrokkenen. Juist wanneer er geen transparantie is kunnen oneerlijke situaties voortbestaan: of het nu gaat om een opgeblazen omzetvoorspelling voor een nieuw plan of een onrechtvaardige manier van omgaan met werknemers. Of andersom: juist door mensen alle informatie te geven kunnen mensen een eerlijke en ethische afweging maken. Dit hangt nauw samen met de tweede laag: namelijk rechtvaardigheid betrachten in het afwegen van de belangen van direct en indirect betrokkenen. Hieronder valt onder andere goede kwaliteit voor de klant, vertrouwen en ontwikkelingskansen voor medewerkers, een wederzijds profijtelijke relatie met leveranciers, een eerlijk rendement voor aandeelhouders en het nemen van verantwoordelijkheid in de maatschappij. Hier gaat het dus bijvoorbeeld om de vraag hoe de opbrengsten te verdelen als het goed gaat of de pijn als het minder gaat. Is het rechtvaardig om banen te schrappen als er nog veel winst wordt gemaakt en hoeveel kan een bedrijf waar het goed gaat investeren in het oplossen van maatschappelijke problemen? Het is de opdracht van leiders om in bedrijfsleven om juist over voor dit soort vragen rechtvaardige antwoorden op te vinden en dus transparant te zijn over de afweging. De laatste laag van verantwoordelijkheid is gegeven de eerste twee te zoeken naar kansen en innovatieve oplossingen om te voorzien in echte behoeften van niet bediende doelgroepen. Juist in dat laatste zit de kans om de schat aan wijsheid van het evangelie te gebruiken om te zien wat “echte” behoeften zijn van mensen en waar zwakkeren in de samenleving zijn die nog niet worden bediend of uitgesloten door het huidige systeem. Kan je bijvoorbeeld als re-integratie bureau mensen aan een baan helpen die daar zelf niet in slagen of kan je als handelsonderneming zorgen dat boeren in ontwikkelingslanden een eerlijkere beloning voor hun werk krijgen.

 Mijn eerste jaren in het bedrijfsleven

Uiteindelijk moest ik voor mijn afstuderen op zoek naar een opdracht binnen een logistiek of productie bedrijf. Ik heb toen onder andere gekeken naar de visie op het gebied van maatschappelijke verantwoordelijkheid en dat was een reden om uiteindelijk te kiezen voor TNT. De topman van TNT stond bekend als voorvechter van maatschappelijk verantwoord ondernemen en ze waren bekend om hun partnership met het wereld voedsel programma (WFP). Een afstudeerstage bood een mooie kans om te zien wat al deze goede PR en mooie folders in de praktijk inhielden.

Tijdens een aantal sollicitaties heb ik in meer of minder expliciete vorm gezegd dat ik vanuit mijn geloof gedreven was om te gaan werken voor een bedrijf wat maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus nam. Daar werd eigenlijk vooral positief en geïnteresseerd op gereageerd. Ook mijn ervaringen tijdens mijn afstuderen waren positief. Wat me opviel was dat het een bedrijf was met echt oog voor mensen, wat daadwerkelijk dacht vanuit meerdere stakeholders (dus naast aandeelhouders, ook aan klanten, medewerkers en de maatschappij) en waar ook veel verschillende projecten plaatsvonden rondom maatschappelijke verantwoordelijkheid. Aan de andere kant zag ik mijn onderzoek, wat ging om het stellen van prioriteiten qua operationele verbeterprojecten, dat er aan kwaliteit, CO2 reductie en medewerkermotivatie werd gewerkt, maar dat (kosten)besparingen het meest concreet waren en de hoogste prioriteit hadden.

Toen ik klaar was werd ik gevraagd om mee te helpen voor deze business unit een strategisch plan te schrijven. Een ideale positie om daadwerkelijk te zien hoe in de praktijk verschillende belangen werden afgewogen door de directie. Na een uitgebreide markt- en organisatiestudie hebben we uiteindelijk in een aantal meetings met de directie gesproken over het plan voor de komende vijf jaar. Ook hier viel weer op dat de directieleden daadwerkelijk dachten vanuit een visie dat een bedrijf pas succesvol is als het gemotiveerde medewerkers en tevreden klanten heeft en op de lange termijn maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt.

 n een crisis zie je waar het bedrijf echt voor staat

Aan het begin van mijn tweede jaar kregen we te maken met de financiële crisis. Gezien de markt waar wij in werkten zwaar cyclisch is, daalde de omzet met 25% en liep de winst nog verder terug. Dit leverde verhitte discussies op over wat er moest gebeuren. Wat in elk geval daar duidelijk werd is dat in een beursgenoteerd bedrijf een dergelijke daling van de winst tot een sterke focus op de korte termijn financiële resultaten leidt. Er moesten nog datzelfde jaar sterke besparingen worden gerealiseerd. Tegelijkertijd was er wel een sterk bewustzijn dat het essentieel was om de klanten en medewerkers zoveel als mogelijk te ontzien. Projecten die niet met het dagelijks proces te maken hadden, zoals IT projecten en marketing activiteiten werden stopgezet. En werd een reorganisatie aangekondigd die vooral in de overhead sterk ingreep. Ondanks dat wellicht bij de noodzaak om te reorganiseren vraagtekens te stellen zijn, werd wel veel in het werk gesteld om open te communiceren naar de organisatie en alles in het werk te stellen om mensen snel van werk naar werk te leiden. Getroffen mensen werden doorbetaald (voor twee jaar), kregen een coach en mogelijkheden op opleidingen te volgen of ergens stage te lopen, met als resultaat dat de overgrote meerderheid binnen zeer korte termijn weer elders aan het werk was. Ook juist hierin kan je het verschil maken voor mensen in een kwetsbare situatie.

De reorganisatie had ook op mij persoonlijk impact. De functie van mijn baas, de strategie directeur, werd geschrapt. En ik werd gekoppeld aan de financiële directeur, die nog een aantal projecten en werkzaamheden had die prioriteit hadden. Dit was voor mij een stap terug, omdat ik juist een visie had opgebouwd over hoe ik vanuit een lange termijn visie via de strategie het bedrijf kon helpen om goede dingen te doen. Met mijn nieuwe baas ben ik toen vanaf het begin in gesprek gegaan en heb sterk gepleit om niet alle moeite die was geïnvesteerd in het opbouwen van een strategisch plan en een nieuwe strategische focus verloren te laten gaan. Juist ook in een tijd van teruggang en reorganisaties vond ik het belangrijk dat vanuit lange termijn perspectief wordt gedacht. Dit heeft er uiteindelijk toe geleid dat ik voor 50% van mijn tijd nog mocht blijven doorwerken aan het omzetten in de praktijk van de lange termijn visie die was opgebouwd. Later, toen er weer iets meer ruimte was, werd dit uiteindelijk zelfs een volledige functie voor mij.

Hoe resultaten een bedrijf kunnen beheersen

Het derde jaar werd gedomineerd door een slingerbeweging tussen korte- en lange termijn. Zoals van een cyclische industrie te verwachten is, herstelde de omzet en winst weer behoorlijk snel. Aan de andere kant werden naar de aandeelhouders ook hoge verwachtingen gewekt. Tegelijkertijd werd een nieuwe strategie van TNT op corporate niveau aangekondigd. Dit leidde tot allerlei lange termijn projecten waar aan gewerkt moest worden. Hierdoor ging de focus steeds heen- en weer van de lange termijn projecten, naar de korte termijn resultaten die op sommige momenten achter bleven bij de verwachtingen en weer terug. Doordat ik inmiddels alle directieleden redelijk goed kende en adviseerde over verschillende projecten, zag ik van nabij hoe ze hier op reageerden. In veel gevallen probeerden ze met veel bevlogenheid om het corporate hoofdkantoor uit te leggen dat een gebalanceerde en stabiele koers nodig was om medewerkers goed te laten functioneren en de focus van de organisatie op de buitenwereld te houden. Dit lukte soms, maar in andere gevallen was de dynamiek van het waarmaken van beloftes naar de buitenwereld zo sterk dat dit alles domineerde.

Persoonlijk was er inmiddels ruimte gecreëerd voor mij om fulltime te werken aan de strategische ontwikkeling. Één van de dingen die al langer in mijn hoofd zat was om me verder te verdiepen in de vraag hoe bedrijven kunnen innoveren rondom maatschappelijke problemen. Heel simpel gezegd zijn meer verantwoordelijke of duurzame manieren van werken vaak initieel duurder of minder winstgevend dat de huidige manier van werken. Tegelijkertijd zijn er ook legio voorbeelden van bedrijven die er in slagen om klanten te vinden die hier meer voor betalen door innovatieve producten of marketing en bedrijven die de kosten weten terug te brengen tot een vergelijkbaar of lager niveau. Juist dit proces past heel goed bij de derde laag van verantwoordelijkheid uit mijn oorspronkelijk visie op verantwoordelijkheid in het bedrijfsleven. Het was mijn visie dat TNT als voorloper als een ideale case zou kunnen dienen om hier (promotie)onderzoek naar te doen, en dat dit weer zou kunnen leiden tot kennis die maatschappelijk innoveren in het hele bedrijfsleven zou kunnen bevorderen. Na een traject van een half jaar van praten met verschillende mensen binnen TNT en in de universitaire wereld lukte het om een promotietraject te starten met medewerking en gesponsord door TNT.

 Is het bedrijfsleven een plek om te werken?

Zoals eerder beschreven begon in destijds aan mijn carrière met het idee dat ik van binnenuit het bedrijfsleven kon bijdragen aan het rechtvaardiger maken van het bedrijfsleven en daarmee de wereld waarin we leven. En verder dat ik door te transparant te zijn over mijn geloof als inspiratiebron ook een getuigenis in woorden en daden kan neerzetten. Terugkijkend is het dus van belang om te beoordelen of ik ook daadwerkelijk heb kunnen bijdragen aan verandering en of dat ook tot kansen leidt om mensen aan het denken te zetten.

Om maar met het eerste te beginnen: ik ben er nog steeds van overtuigd dat het bedrijfsleven een belangrijke rol kan vervullen in het oplossen van de problemen van onze samenleving. Daarbij moet wel gezegd worden dat echte veranderingen in onze samenleving, zoals bijvoorbeeld het oplossen van het klimaatprobleem of eerlijker maken van de wereldhandel, volgens mij altijd worden gerealiseerd door een samenspel van meerdere maatschappelijke partijen. Het gaat om maatschappelijk middenveld (zoals waaronder en NGO’s) die een thema op de agenda zetten en bewustzijn creëren. Het gaat om de overheid die door beleid, regelgeving belastingmaatregelen en subsidies een kader zet voor de maatschappij. En het gaat om het bedrijfsleven die alternatieven moet bieden voor die het probleem voorkomen.

Optimistisch of pessimistisch over de rol van het bedrijfsleven?

Nou kan je op de rol van het bedrijfsleven een meer of minder cynische blik hebben. Sommige mensen zullen betogen dat het bedrijfsleven pas zal gaan innoveren of oplossingen verzinnen op het moment dat dit op korte termijn tot winstgroei leidt. Ik denk dat we inderdaad dat soort gedrag zien in het bedrijfsleven, maar dat we ook bedrijven zien die zich veel pro-actiever gedragen. Een voorbeeld is bijvoorbeeld Plus supermarkten die stap voor stap het hele productaanbod wil verduurzamen en daar de consument in probeert mee te krijgen. En binnen TNT wordt bijvoorbeeld proactief geëxperimenteerd met allerlei vormen van milieuvriendelijker transport. Hier worden miljoenen in geïnvesteerd zonder duidelijke business case op korte termijn. Ook mijn promotie onderzoek is een voorbeeld van een investering van TNT in een project wat zeker de eerste twee jaar nog geen duidelijke resultaten zal hebben. De onderscheidende factor is vaak dat hier een goed verhaal was waarom dit op lange termijn goed zou zijn voor het bedrijf en leiders die hier draagvlak voor kunnen verzamelen en de eerste stappen in kunnen zetten.

Het beeld van het bedrijfsleven als een soort rationele machine alleen gericht op korte termijn winstgevendheid is zeker niet een beeld wat altijd opgaat. De crux is vaak of de belangrijkste spelers binnen het bedrijf op de lange termijn denken en de link zien tussen acties nu en de effecten op lange termijn. En of ze het lef hebben om aan hun baas uit te gaan leggen dat het nodig is om te investeren in zaken die niet direct winst opleveren. Ik heb binnen TNT een heel aantal directeuren gezien die het lef en de visie hiervoor hadden.

Tegelijkertijd schreef ik ook zelf al dat ik in de drie jaar TNT ook een aantal zeer ingrijpende beslissingen, waaronder reorganisaties, heb gezien die wel voornamelijk waren ingegeven door korte termijn winstgevendheid. Praktijkles is dat wanneer de winst niet achterblijft bij de markt en groeit, er behoorlijk veel ruimte bestaat om te investeren en een proactieve rol op te nemen in maatschappelijke thema’s, maar dat wanneer de winst achterblijft of daalt, er een zeer sterke druk ontstaat om korte termijn maatregelen te nemen.

Vanuit een gezonde basis kunnen leiders het verschil maken

De praktijk is dus zeker niet zwart of wit, als het gaat om de mogelijkheden om vanuit het bedrijfsleven bij te dragen aan een rechtvaardige wereld. Maar hoe moeten we dit beoordelen en hoe moeten we hier als christenen in staan? Allereerst kan je zeggen dat het hebben van goede bedrijfsvoering een basis voorwaarde is om ook bijvoorbeeld proactieve maatschappelijke rol op je te nemen. We moeten dus vooral ook als christenen niet alleen aandacht hebben voor de maatschappelijk kant van een bedrijf, maar oog hebben voor het totaalplaatje. Ten tweede kan je zeggen dat hoe de dynamiek van korte termijn resultaten zich vertaalt naar het bedrijf in sterke mate wordt beïnvloed door het lef en leiderschap van de top van het bedrijf. Zij kunnen onderling en naar de aandeelhouders door op de juiste manier de verwachtingen te zetten en door een sterk verhaal te houden over de lange termijn kansen en bedreigingen ruimte creëren voor beslissingen en investeringen die een bedrijf duurzamer of rechtvaardiger maken. Als laatste kan je zeggen dat de dynamiek tussen bedrijven en aandeelhouders wordt versterkt doordat de hele kapitaalmarkt vrij anoniem en ondoorzichtig is. Een concreet voorbeeld: veel van het geld in de kapitaalmarkt is feitelijk geld uit onze pensioenen en spaargelden. Zolang als wij bij de keuze alleen maar rekening houden met financiële motieven beïnvloed dat in sterke mate de hele keten. In dit speelveld kunnen bedrijven wel op zoek gaan naar investeerders die juist wel waarde hechten aan allerlei sociale waarden of resultaten, maar momenteel is het maar een zeer klein gedeelte van de kapitaalmarkt waar dit een belangrijke rol speelt.

Samenvattend kan dus gezegd worden dat er binnen het bedrijfsleven zeker een plek is voor proactief sociaal en maatschappelijke initiatieven. Maar dat dit wel in belangrijke mate afhankelijk is van overigens gezonde bedrijfsvoering en een sterk leiderschap wat een

duidelijke visie heeft op de lange termijn en hier ook de interne en externe partijen, inclusief de aandeelhouders in mee kan krijgen. Om het te concreet te maken: een logistiek bedrijf als TNT zou voorop kunnen lopen in het implementeren van duurzaamheidsinnovaties als elektrische auto’s of biobrandstof voor vliegtuigen. Dit vraagt echter wel een gezonde bedrijfsvoering en leiderschap wat bijvoorbeeld klanten kan uitleggen dat wat duurzaam transport betekent en dat dit wellicht meer kost op korte termijn. En aandeelhouders uitleggen dat het ook in hun belang is om te zorgen dat klimaatproblemen en de afhankelijkheid van olie op te lossen, omdat er anders wellicht in de toekomst weinig goederen de hele wereld over gevlogen worden.

Ook als young professional kan je de besluiten beïnvloeden

Hier komt ook weer de rol van de christelijke young professional om de hoek. Zoals ook in mijn geval zullen de meeste young professionals nog maar een beperkte eigen beslisbevoegdheid hebben. Maar net zoals het beeld van een rationele winstmachine niet alles zegt over hoe bedrijven werken, is het ook niet zo dat bedrijven een soort marionetten pop zijn die vanuit de boardroom wordt bestuurd. Belangrijke besluiten over bijvoorbeeld projecten, reorganisaties en financiële targets, worden vaak genomen door ook de directeuren van de verschillende onderdelen te consulteren en die consulteren vaak ook weer hun team. In mijn rol, als adviseur van de directie van een business unit, kon ik indirect meepraten over veel dingen en waren er ook kansen om de directeuren op andere gedachten te brengen en hen argumenten te geven waarom bepaalde dingen wel of niet moesten gebeuren. Zo lukte het mij bijvoorbeeld om een bepaalde focus te houden op de strategie afdeling in stand te houden en mijn promotieonderzoek van de grond te krijgen. Dat had deels te maken met een goede argumenten, maar evenzeer van het feit dat je “opstaat” en met een bepaalde kracht zaken op de kaart zet en blijft vasthouden. Op die manier kan je dus ook als young professional vanuit de tweede lijn zeker invloed uitoefenen op het bedrijf.

Ieder heeft zijn plek

Andere vraag is of een dergelijke positie, waar je van binnenuit een groot bedrijf invloed probeert uit te oefenen de meest effectieve plek is om bij te dragen aan het oplossen van een willekeurig maatschappelijk probleem, wat we vanuit een Bijbels kader belangrijk vinden. Als we dus bijvoorbeeld het klimaatprobleem als een bedreiging voor Gods schepping zien en vanuit goed rentmeesterschap een oplossing willen zoeken voor dit probleem, of we dat het beste vanuit grote bedrijven kunnen doen. Dit zou je kunnen afzetten tegen actief worden bij milieu-NGO die bewustzijn creëert rond dit thema, een eigen onderneming beginnen die volledig duurzaam produceert of bij de overheid te gaan werken om klimaatbeleid te maken. Er zijn zeker argumenten te noemen die de belangrijke rol onderstrepen van het bedrijfsleven. Bijvoorbeeld dat de daadwerkelijk schade of problemen vaak daar worden veroorzaakt, dus ook daar kunnen worden opgelost. En dat er zeer veel geld en middelen omgaan in grote bedrijven en dat ze gezien hun wereldwijde schaal al snel een zeer grote impact kunnen hebben. En verder kan je je afvragen hoe effectief de bijdrage van de politiek momenteel is. Het lijkt erop dat de Nederlandse politiek momenteel sterk in de greep wordt gehouden van reactieve, populistische motieven en de internationale, multilaterale initiatieven zoals de klimaattoppen van de VN, lijken ook de worden verlamd door een verdeeldheid en eigen belang. Ik denk echter dat het vrijwel onmogelijk is om feitelijk vast te stellen wat het meest effectief is en denk dat alle genoemde spelers een belangrijke rol hebben in het oplossen van maatschappelijke problemen. In mijn ogen is het dus minder belangrijk of je kiest voor een rol bij de overheid, in een groot of in een kleinere onderneming, maar meer of er in stapt met de intentie om het verschil te maken. Daarnaast denk ik dat God in Zijn plan juist mensen op verschillende plekken gebruikt om echte

verandering te realiseren. Christenen die vanuit hun principes werken bij de overheid, in het maatschappelijke middenveld en in het bedrijfsleven kunnen elkaar hierin helpen en aanvullen. De crux is dus kijken naar welke talenten God jou gegeven heeft en luisteren naar wat Hij je op verschillende manier vertelt over jou plek. Juist ook in de zoektocht die ik heb doorgemaakt, maar ook door de deuren die open gingen, de plek waarop ik terecht kwam en de ervaring die ik daardoor heb opgedaan, is er bij mij een duidelijke visie ontstaan over de kansen in het bedrijfsleven. Deels hebben daar bewuste keuzes en rationele afwegingen een rol in gespeeld, maar voor een belangrijk deel zie ik hier ook de hand van God in.

Is je werk een levend getuigenis?

Volgende vraag is of als we vanuit overtuiging bezig zijn dit ook leidt tot positief getuigenis. In dit kader is er vaak gewezen op het feit dat in de hoofden van veel christenen een soort impliciete “sacred-secular” scheiding lijkt te zijn, waar geestelijke beroepen of activiteiten een hogere plek in de hiërarchie hebben dan wereldse zaken, waaronder het bedrijfsleven. Gegeven het feit dat God niet alleen oog heeft voor onze geestelijke behoeften en er ook in het bedrijfsleven kan worden bijdragen aan het bestrijden van onrecht, is deze scheiding niet terecht. Tegelijkertijd denk ik dat we ook niet moeten doorschieten naar de andere kant. Paulus geeft ons de opdracht mee om God de eer te geven van alles wat we doen. Want uiteindelijk zijn wij ook zeer gezegend door Hem met alle capaciteiten die we hebben gekregen en door de inspiratie die we putten uit de Bijbel, ons geloof en onze relatie met God. Als we op een gedreven manier bijdragen aan het oplossen van maatschappelijk onrecht, maar niemand merkt vanuit welke inspiratie bron we dit doen, dan is de vraag of we daarmee God ook daadwerkelijk de eer geven. Daarnaast is het natuurlijk ook zo dat we een holistische visie niet moeten laten verwateren tot een horizontale. God heeft óók oog voor onze fysieke behoeften en maatschappelijk onrecht, maar uiteindelijk komt de mens als Gods schepsel pas compleet tot zijn bestemming als mensen tot geloof komen en een relatie aangaan met God. De vraag of en hoe we kunnen getuigen op de werkvloer is zeker een relevante.

Meerdere lagen van getuigen vullen elkaar aan

Ik denk dat een getuigende houding op de werkvloer meerdere lagen heeft. Het heeft te maken met in je baan staan vanuit gebed en je relatie met God. Dat geeft je kracht om ook leiderschap te tonen en inzicht in wat wijsheid is. Een goede toets is of je elke dag wat te bidden hebt voor je bedrijf. Het kan ook krachtig en bemoedigend zijn om dit samen met collega’s te doen in de vorm van bedrijfsgebed. Een tweede aspect is eerlijk en integer zijn in alles wat je doet. Samen met het derde aspect: je werk goed doen, wordt dit vaak genoemd als impliciet getuigenis. Ik denk dat het getuigenis echter wordt vermenigvuldigd als je het combineert met een inhoudelijke visie op hoe je in je baan bijdraagt door te strijden voor bijvoorbeeld rechtvaardigheid en duurzaamheid. Mijn persoonlijke ervaring is dat ik veel vaker aanknopingspunten had voor een goed gesprek over mijn motivaties wanneer ik vurig pleitte voor een bepaalde maatschappelijke zaak, dan wanneer ik ergens zeer goede kwaliteit werk had geleverd. Dat doet niks af aan het belang van integriteit en goede kwaliteit, maar juist ook wanneer we ook een kritische houding hebben ten opzichte van het systeem en vechten voor rechtvaardigheid, krijgen we ook kansen om iets te vertellen over wat ons drijft en wat Gods boodschap voor de mensheid is.

Mijn ervaring is dat juist wanneer deze dingen samen vallen er zeker allerlei kansen ontstaan om te getuigen. Het voordeel van een duidelijke inhoudelijke visie voor je werkveld is dat het vrij natuurlijk terug komt in gesprekken, omdat 80% van de gesprekken op je werk over het werk gaan. Een moment waarop dit vrij natuurlijk terug komt zijn bijvoorbeeld de gesprekken waarin je motivatie van belang is. Bijvoorbeeld tijdens sollicitatie, of plannings- en beoordelingsgesprekken. In mijn geval trof ik steeds leidinggevenden aan die zeker oprecht

geïnteresseerd waren in mijn motivatie en dat bood leidde soms te interessante gesprekken over waar carrière maken of succes nou werkelijk om draait. Andere gesprekken stonden rondom projecten zoals bijvoorbeeld mijn promotieonderzoek. Een aantal waarschuwden dat dit toch wel een barrière kon zijn in een snelle carrière, wat een mooie gelegenheid bood voor een gesprek over wat precies het doel is van carrière maken en hoe je dan beoordeeld wat daar wel en niet aan bijdraagt.

Een band opbouwen met je collega’s

In een aantal gevallen gingen die gesprekken ook verder dan oprechte geïnteresseerdheid, betrokkenheid of verwondering. En met een beperkt aantal collega’s had ik ook gesprekken die echt over de kern van het geloof en hun twijfels of mening daarover gingen. Dat was vooral in de situatie dat je ook echt een soort persoonlijke band hebt en opbouwt met collega’s die verder gaat dan puur zakelijk, inhoudelijke gesprekken. Ik heb overigens in drie jaar op een aantal verschillende afdelingen gezeten en voor verschillende bazen gewerkt, wat niet altijd bevorderlijk is om een meer dan zakelijke band met mensen opbouwen. Terugkijkend zou een goede band opbouwen met collega’s dus ook zeker een belangrijke overweging moeten zijn in de stappen die je maakt in je loopbaan.

Het verschil maken in het bedrijfsleven kan

Na een studie van verschillende boeken en artikelen kwam ik destijds tot de overtuiging dat ik vanuit het bedrijfsleven mee kon bouwen aan Gods Koninkrijk. En kreeg ik een visie hoe transparantie, rechtvaardigheid en maatschappelijke innovatie een rol spelen in bedrijven tot hun bestemming te laten komen.

Terugkijkend kan ik zeggen dat het soms behoorlijke uitdaging is om volgens die principes te werken in een omgeving die zich soms laat leiden door egoïsme, geld en korte termijn. Tegelijkertijd biedt dat juist ook kansen om het verschil te maken. En heb ik ook gezien dat je met een duidelijk visie, door daar met passie aan te werken en de juiste bondgenoten te zoeken ook daadwerkelijk iets kan veranderen. En dat dit ook nog een goed getuigenis kan zijn van de principes waar je voor staat. Het belangrijkste is denk ik echter niet of en hoe je in het bedrijfsleven het meeste kan betekenen, maar dat je door te zoeken naar Gods plan ontdekt waar God jou het beste kan gebruiken.

Lessen uit de praktijk

Om het nog wat concreter te maken hieronder een aantal concrete adviezen die ik kan geven op basis van mijn eerste jaren in de praktijk.

Kies je bedrijf en je baas

Ik geloof dat het onrealistisch is dat je als young professional en zeker als starter een volledig cultuurverandering kan realiseren als je alleen staat. Zoek dus een bedrijf wat zegt open te staan voor je waarden. Verdiep je dus in de visie van het bedrijf. Bijvoorbeeld door te lezen in sociale jaarverslagen, maar ook door eens te googlen wat kritische NGO’s hebben geschreven over jou bedrijf. En neem dit mee naar je sollicitatie en vraag ook eens hoe je toekomstige baas daar tegenaan kijkt.

Wees vanaf het begin open over je intenties

Als je naast datgene wat letterlijk in de functie omschrijving staat een duidelijke visie mee brengt over wat er zou moeten gebeuren in een bedrijf of een sector, zeg dat dan ook meteen. Dat is eerlijk en transparant en biedt ook de kans om te tonen dat je geïnspireerd bent en visie hebt. Maar het maakt ook meteen duidelijk als je de verkeerde plek hebt gekozen. Mijn ervaring is dat dit tot hele mooie gesprekken kan leiden, maar biedt ook vooral de kans om er later verder over te praten. Soms hoor je wel eens het idee dat je beter eerst jezelf kan bewijzen. Op zich denk ik dat bescheidenheid zeker gepast is, maar ik denk ook dat het lastig is om fundamentele dingen over hoe je tegen je baan aan kijkt later nog in te brengen. Dat voelt niet heel oprecht, maar is ook niet heel makkelijk als je gewend bent om ze niet te bespreken met je baas of collega’s.

Wees betrokken bij totaalplaatje

Het is niet meer dan logisch dat meer wordt geluisterd naar mensen die een totaal verhaal hebben, dan naar mensen die als een roepende in de woestijn of vanaf de zijlijn één perspectief verkondigen. Juist vanuit een betrokkenheid op het totaalplaatje kan je anderen betrekken. Kan je bijvoorbeeld de financiële controller uitleggen wat de financiële risico’s zijn van niets doen aan duurzaamheid. Dat is veel sterker dan alleen maar te wijzen op de maatschappelijke of morele dimensie van bijvoorbeeld duurzaamheidsvraagstukken. Juist omdat de Bijbel een totaalvisie biedt op de hele schepping en al haar aspecten moet dit zeker mogelijk zijn. De kunst is echter, net als bijvoorbeeld bij evangeliseren, hoe je principes relevant voor je collega vanuit zijn perspectief.

Goede kwaliteit van werk creëert ruimte

Zoals al genoemd is het vrij lastig om als verlieslijdend bedrijf voorop te lopen in maatschappelijke innovaties, omdat dit (financiële) speelruimte vraagt. Dit geldt eigenlijk ook op persoonlijk niveau. Als je goed werk levert in je baan, dan is de kans dat je ruimte krijgt om concreet aan je visie te werken groter en zal er ook eerder naar je geluisterd worden.

Zoek je bondgenoten

In je eentje verander je niet een groot bedrijf. Zoals we in leiderschapsboeken kunnen lezen heeft zelfs de topman die de formele macht heeft, draagvlak nodig voor zijn ideeën. Dat geldt natuurlijk ook voor jou. Dus ga op zoek naar mensen die bijvoorbeeld ook warmlopen voor jou idealen. Dat kan je doen door met mensen te praten, maar bijvoorbeeld ook door een brainstorm te organiseren en dit in de nieuwsbrief te zetten. Dit kunnen overigens christenen zijn, maar juist als je een visie hebt die vertaald is naar de praktijk van het bedrijf, kan je ongetwijfeld ook steun vinden bij andere collega’s die op praktisch niveau je idealen delen.

Kom met concrete plannen

Veel bedrijven en directeuren zullen in elk geval op principieel niveau zaken als duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid mooi vinden. Het is echter heel makkelijk om hier vrij abstract over te praten. Juist concrete plannen kunnen maken het mogelijk om tot actie over te gaan. Vaak wordt niet de tijd genomen om het echt concreet te maken als het niet urgent of belangrijk is en juist in die stap kan je het verschil maken. Over het algemeen zal alleen al het initiatief worden gewaardeerd en wellicht krijg je alleen al om die reden tijd om het verder uit te werken.

Steun initiatieven van anderen

Veranderingen en vernieuwende initiatieven komen tot stand doordat iemand met het idee komt, maar vooral ook doordat ze gesteund worden door andere mensen. Steun dus ook vooral de initiatieven waar anderen mee komen, ook als ze niet exact in jou straatje liggen. Een mooi voorbeeld is dat TNT elk jaar een sponsorloop organiseerde voor het wereld voedsel programma. Ik heb me wel eens afgevraagd of dat de meest effectieve manier is om geld in te zamelen, het beste wat een bedrijf kan doen op maatschappelijk vlak en of het de beste besteding was van mijn zaterdag. Maar aan de andere kant zou het een heel raar signaal zijn als je maatschappelijke verantwoordelijk propageert, maar dit soort dingen niet praktisch steunt.

Bouw speelruimte in om te kunnen kiezen voor je principes

Als we de Bijbel lezen dan wordt wel duidelijk dat leven vanuit Bijbelse principes niet altijd tot gemakkelijke keuzes leidt. Het niet ondenkbaar dat staan voor je principes soms leidt tot situaties waarin je baas niet meer zo heel blij met je is. Het is dus verstandig om enige speelruimte in te bouwen, zowel mentaal als financieel, zodat je ook daadwerkelijk kunt kiezen. Als je een dermate spannende hypotheek hebt of je qua status volledig vereenzelvigt met je baan kan dat lastig worden.

Spiegel jezelf regelmatig aan je idealen en principes

Het vertalen van Bijbelse principes van abstract niveau naar een concrete visie voor je baan is al een ingewikkelde stap, maar de vertaling van een visie naar de praktijk is minstens zo ingewikkeld. Er zijn twee gevaren: (1) dat je blijft steken in een abstracte visie zonder tot concrete acties te komen, (2) dat je door allerlei praktische zaken de principes uit het oog verliest. Het is dan ook aan te raden om jezelf met enige regelmaat te spiegelen aan je idealen en je af te vragen wat er nou in de praktijk echt anders is gegaan. Bij mij waren bijvoorbeeld het doorzetten van de lange termijn plannen in de tijd van bezuinigingen en het starten van mijn promotieonderzoek van die concreet aanwijsbare zaken die uit mijn visie en idealen voortvloeiden, maar er waren ook periodes waar het veel lastiger was om dat soort dingen aan te wijzen.

 Organiseer je eigen steun

Juist als je tegenwind ondervindt kan steun van anderen je stimuleren om bij je missie te blijven. Of het nou gaat om vrienden of in een meer georganiseerde vorm binnen initiatieven zoals IMPACT, anderen kunnen je steunen, maar ook scherp houden en bevragen op wat je concreet hebt gedaan aan je idealen in de praktijk.

Gerbert Hengelaar