Lessen uit de praktijk

N.a.v. het artikel die je hier hier kunt lezen een aantal concrete adviezen die Gerbert Hengelaar geeft op basis van zijn eerste jaren in de praktijk.

Kies je bedrijf en je baas

Ik geloof dat het onrealistisch is dat je als young professional en zeker als starter een volledig cultuurverandering kan realiseren als je alleen staat. Zoek dus een bedrijf wat zegt open te staan voor je waarden. Verdiep je dus in de visie van het bedrijf. Bijvoorbeeld door te lezen in sociale jaarverslagen, maar ook door eens te googlen wat kritische NGO’s hebben geschreven over jou bedrijf. En neem dit mee naar je sollicitatie en vraag ook eens hoe je toekomstige baas daar tegenaan kijkt.

Wees vanaf het begin open over je intenties

Als je naast datgene wat letterlijk in de functie omschrijving staat een duidelijke visie mee brengt over wat er zou moeten gebeuren in een bedrijf of een sector, zeg dat dan ook meteen. Dat is eerlijk en transparant en biedt ook de kans om te tonen dat je geïnspireerd bent en visie hebt. Maar het maakt ook meteen duidelijk als je de verkeerde plek hebt gekozen. Mijn ervaring is dat dit tot hele mooie gesprekken kan leiden, maar biedt ook vooral de kans om er later verder over te praten. Soms hoor je wel eens het idee dat je beter eerst jezelf kan bewijzen. Op zich denk ik dat bescheidenheid zeker gepast is, maar ik denk ook dat het lastig is om fundamentele dingen over hoe je tegen je baan aan kijkt later nog in te brengen. Dat voelt niet heel oprecht, maar is ook niet heel makkelijk als je gewend bent om ze niet te bespreken met je baas of collega’s.

Wees betrokken bij totaalplaatje

Het is niet meer dan logisch dat meer wordt geluisterd naar mensen die een totaal verhaal hebben, dan naar mensen die als een roepende in de woestijn of vanaf de zijlijn één perspectief verkondigen. Juist vanuit een betrokkenheid op het totaalplaatje kan je anderen betrekken. Kan je bijvoorbeeld de financiële controller uitleggen wat de financiële risico’s zijn van niets doen aan duurzaamheid. Dat is veel sterker dan alleen maar te wijzen op de maatschappelijke of morele dimensie van bijvoorbeeld duurzaamheidsvraagstukken. Juist omdat de Bijbel een totaalvisie biedt op de hele schepping en al haar aspecten moet dit zeker mogelijk zijn. De kunst is echter, net als bijvoorbeeld bij evangeliseren, hoe je principes relevant voor je collega vanuit zijn perspectief.

Goede kwaliteit van werk creëert ruimte

Zoals al genoemd is het vrij lastig om als verlieslijdend bedrijf voorop te lopen in maatschappelijke innovaties, omdat dit (financiële) speelruimte vraagt. Dit geldt eigenlijk ook op persoonlijk niveau. Als je goed werk levert in je baan, dan is de kans dat je ruimte krijgt om concreet aan je visie te werken groter en zal er ook eerder naar je geluisterd worden.

Zoek je bondgenoten

In je eentje verander je niet een groot bedrijf. Zoals we in leiderschapsboeken kunnen lezen heeft zelfs de topman die de formele macht heeft, draagvlak nodig voor zijn ideeën. Dat geldt natuurlijk ook voor jou. Dus ga op zoek naar mensen die bijvoorbeeld ook warmlopen voor jou idealen. Dat kan je doen door met mensen te praten, maar bijvoorbeeld ook door een brainstorm te organiseren en dit in de nieuwsbrief te zetten. Dit kunnen overigens christenen zijn, maar juist als je een visie hebt die vertaald is naar de praktijk van het bedrijf, kan je ongetwijfeld ook steun vinden bij andere collega’s die op praktisch niveau je idealen delen.

Kom met concrete plannen

Veel bedrijven en directeuren zullen in elk geval op principieel niveau zaken als duurzaamheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid mooi vinden. Het is echter heel makkelijk om hier vrij abstract over te praten. Juist concrete plannen kunnen maken het mogelijk om tot actie over te gaan. Vaak wordt niet de tijd genomen om het echt concreet te maken als het niet urgent of belangrijk is en juist in die stap kan je het verschil maken. Over het algemeen zal alleen al het initiatief worden gewaardeerd en wellicht krijg je alleen al om die reden tijd om het verder uit te werken.

Steun initiatieven van anderen

Veranderingen en vernieuwende initiatieven komen tot stand doordat iemand met het idee komt, maar vooral ook doordat ze gesteund worden door andere mensen. Steun dus ook vooral de initiatieven waar anderen mee komen, ook als ze niet exact in jou straatje liggen. Een mooi voorbeeld is dat TNT elk jaar een sponsorloop organiseerde voor het wereld voedsel programma. Ik heb me wel eens afgevraagd of dat de meest effectieve manier is om geld in te zamelen, het beste wat een bedrijf kan doen op maatschappelijk vlak en of het de beste besteding was van mijn zaterdag. Maar aan de andere kant zou het een heel raar signaal zijn als je maatschappelijke verantwoordelijk propageert, maar dit soort dingen niet praktisch steunt.

Bouw speelruimte in om te kunnen kiezen voor je principes

Als we de Bijbel lezen dan wordt wel duidelijk dat leven vanuit Bijbelse principes niet altijd tot gemakkelijke keuzes leidt. Het niet ondenkbaar dat staan voor je principes soms leidt tot situaties waarin je baas niet meer zo heel blij met je is. Het is dus verstandig om enige speelruimte in te bouwen, zowel mentaal als financieel, zodat je ook daadwerkelijk kunt kiezen. Als je een dermate spannende hypotheek hebt of je qua status volledig vereenzelvigt met je baan kan dat lastig worden.

Spiegel jezelf regelmatig aan je idealen en principes

Het vertalen van Bijbelse principes van abstract niveau naar een concrete visie voor je baan is al een ingewikkelde stap, maar de vertaling van een visie naar de praktijk is minstens zo ingewikkeld. Er zijn twee gevaren: (1) dat je blijft steken in een abstracte visie zonder tot concrete acties te komen, (2) dat je door allerlei praktische zaken de principes uit het oog verliest. Het is dan ook aan te raden om jezelf met enige regelmaat te spiegelen aan je idealen en je af te vragen wat er nou in de praktijk echt anders is gegaan. Bij mij waren bijvoorbeeld het doorzetten van de lange termijn plannen in de tijd van bezuinigingen en het starten van mijn promotieonderzoek van die concreet aanwijsbare zaken die uit mijn visie en idealen voortvloeiden, maar er waren ook periodes waar het veel lastiger was om dat soort dingen aan te wijzen.

Organiseer je eigen steun

Juist als je tegenwind ondervindt kan steun van anderen je stimuleren om bij je missie te blijven. Of het nou gaat om vrienden of in een meer georganiseerde vorm binnen initiatieven zoals IMPACT, anderen kunnen je steunen, maar ook scherp houden en bevragen op wat je concreet hebt gedaan aan je idealen in de praktijk.

Gerbert Hengelaar